• صفحه اصلی
  • » انتشار کتاب الکترونیک «بیم و امیدهای دینداری» اثر مرحوم احمد قابل...

» دینداری

انتشار کتاب الکترونیک «بیم و امیدهای دینداری» اثر مرحوم احمد قابل

ششمین جلد از مجموعه آثار احمد قابل با عنوان «بیم و امیدهای دینداری» در ۲۸۶ صفحه در سایت شخصی آن استاد فقید منتشر شد. این کتاب حاوی خطابه های آن عالم نواندیش است که در بین سالهای ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۸ ایراد شده و توسط خود وی تحریر شده است.

چرا از دین می‌گریزند؟

اگر مردم احساس کنند که عالم دینی بر خلاف دستورات دین مبنی بر این که «هر کس متصدی امری شود در حالی که می داند فردی شایسته تر از او برای تصدی آن وجود دارد، در حق جامعه خیانت کرده» ، برای پست و مقام دست و پا می زند، یا از افراد نالایقی که هم طیف و هم فکر خویش است، برای تصدی مسئولیت های اجتماعی حمایت، و در نتیجه افراد لایق منزوی می شوند، رفتار آنان را به حساب دین و مکتبی می گذارند، که از آن سخن می گوید.

خردگرایی در دینداری

جایگاه عقل در دینداری جامعه، از چند جهت قابل بحث و بررسی است: یکی شناخت علل عقب ماندگی و انحطاط دینی و اخلاقی، و دیگری غیر مدلل شدن دینداری در فضای عمومی و ابتنای دینداری امروز جامعه به ظاهر دینی به امور شعاری و ظاهری و رواج اسف انگیز عقاید انحرافی و بدعتها، و تنگ و بسته شدن جامعه و نقد و انتقاد و رواج تکفیر.

حکومت بدون مراعات حقوق مردم، دینی نیست

امام حسن مجتبی (ع) می‌فرماید: سیاست رعایت حقوق خدا و مردم، اعم از زندگان و مردگان، است. / دو امر است که در مقام و جایگاه دینی انسان نقش اصلی را ایفاد می‌کند، یکی توجه به حقوق مردم است و دیگری تواضع و فروتنی در برابر آنان. / امر دیگری که تعیین کننده مقام و جایگاه دینی انسان است فروتنی در مقابل مردم است. انسانی که در مقابل مردم متکبرانه برخورد نمی‌کند و اگر به پست و مقامی رسیده است مردم را خوار و خفیف نمی‌گرداند.

قاعده زرین اخلاق در کلام پیامبر و امامان

در اخلاق دو قاعده داريم هر دو ارزشمند اما يكي ارزشمند‌تر. به همين خاطر يكي را طلايي و زرين خوانده‌اند و ديگري را نقره‌اي و سيمين. قاعده زرين اين است: «با ديگران آن گونه رفتار كن كه دوست داري آنان با تو رفتار كنند». و قانون سيمين اين است كه: «با ديگران آن گونه رفتار نكن كه دوست نداري با تو آن گونه رفتار كنند». گويا در اديان و مكاتب مختلف به صورت‌هاي مختلف بر اين دو اصل تاكيد شده است.

پایه‌های دیانت: اختیار و عقلانیت و محبت

آیه ۷۰ از سوره شریفه اسراء می‌ گوید: «و لقد کرمنا بنی آدم.» خیلی جالب است که در این آیه نمی‌ گوید و لقد کرمنا المومنین نمی‌ گوید لقد کرمنا المسلمین نمی‌ گوید لقد کرمنا الموحدین حتی نمی‌ گوید لقد کرمنا الانسان می‌ گوید لقد کرمنا بنی آدم. می‌ گوید کرامت ارزش ذاتی است. صحبت از این دارد که که این موجودی که در دنیا است، ارزش دارد صرف نظر از هر مذهب، صرف نظر از هر عقیده و صرف نظر از هر فکری برای خودش جایگاهی دارد، که نباید جایگاه خودش را فراموش کند.

شاخص‌های دینداری در سطح فرد، جامعه و حکومت

دین ما مجموعه ای از عقاید و باورها، اخلاق و احکام دینی و شرعی است. این سه بخش چه نسبتی با هم دارند؟ اولویت با کدام است؟ بر اساس همین اولویت ها افراد می توانند برنامه ریزی کنند… در این میان شاخص ها باید مشخص شود تا به غلط نیفتیم، بطور مثال اگر میزان چاپ قرآن در جامعه را ملاکی برای سنجش دین داری بدانیم، میزان عمل به آن را نادیده گرفته ایم و فقط پوسته و ظاهر دین وجود دارد… ما در این بحث به دنبال تعیین شاخص های دین داری در سه سطح فرد، جامعه و حکومت هستیم. البته شاخص های هر کدام متفاوت است، ضمن آنکه این یک بحث درون دینی و نه برون دینی است. یعنی منابع از درون دین و مباحث دین شناسی استخراج شده است

ترویج دین با کدام روش؟

متأسفانه در سالهای پس از انقلاب، راهكارهاى آموزشى و تبلیغى نه تنها مضمون جدیدی در بر نداشته، كه با همان شیوه هاى كهنه به ذهن مخاطبان القا گردیده است. اگر هدف از آموزش دین در مراكز آموزشى تلنبار كردن اطلاعات دینى بوده بحثى نیست، اما اگر غرض شناخت كافى براى جذب و انجذاب و اعتقاد در سطح جوانان و نوجوانان بوده، بى گمان نتیجه مطلوبى به دست نیامده است.

اتحاد دین و سیاست علیه استبداد دینی

سيد جمال‌الدين اسدآبادي طرح همبستگي دين و سياست را براي دو جبهه لازم مي‌دانست: جبهة استبداد داخلي و جبهة استعمار خارجي، كوشش فراوان داشت كه شعور مذهبي مسلمانان را براي مبارزه با استبداد و استعمار بيدار سازد. همبستگي دين و سياست هم به معني وابستگي دين به سياست نيست بلكه به معني وابستگي سياست به دين است. در جهان تسنن به حكم اينكه خلفا و سلاطين را «اولوالامر» مي‌دانستند و اطاعت آنها را از جنبة ديني واجب مي‌شمردند، همبستگي دين و سياست به صورت در خدمت قرار گرفتن دين از طرفِ سياست بود. اما در شيعه هيچگاه چنين مفهومي وجود نداشته و تفسير شيعه از «اولوالامر» هرگز به صورت بالا نبوده است.

روحانیت به مردم بازگردد

اکثریت روحانیون مخالف وضعیت موجود هستند و آنان نیز هم چون ما و همه دلسوزان خیرخواه از این‌همه هدر دادن فرصت‌های تاریخی و امکانات ملی نگران‌اند، ولی باید توجه داشت که به دلیل سوء استفاده عده‌ای معدود که اقدامات خود را به نام اسلام و تشیع و ولایت و روحانیت انجام می‌دهند، جامعه ما از همسایگان عقب مانده است و به همین دلیل اعتراض‌ها باید بیش از گذشته و جدی‌تر و صریح‌تر و بدون هیچ‌گونه ملاحظه‌ای باشد.