» امام علی (ع)

جامعه علی‌پسند

سکوت و مماشات با تخلفات مدیران موجب تجرّی بیشتر آنان بر انجام تخلف و زیرپانهادن قوانین و اتخاذ تصمیم های مبتنی بر میل و خواسته خود می شود. زمینه را همین افراد متملق، اهل مماشات، محافظه کار و دلبسته به مقام و موقعیت فراهم می کنند تا مدیران و صاحب منصبان مرتکب تخلف شوند. افکار عمومی هنوز تعریف ها و تمجیدهای غلوآمیز از رئیس دولت قبلی و سکوت در برابر انحرافات و تخلفات پنهان و آشکار را، حتی از تریبون های نماز جمعه فراموش نکرده است، آیا آنچه در دوره دهم ریاست جمهوری بروز و ظهور کرد، نتیجه همان تعریف ها و تمجیدهای غیر متعارف نبود؟! چرا فقط رئیس دولت دهم را متهم به انحراف کرده و رفتار خود را نادیده می گیریم؟

علی(ع) با افراطی‌گری اطرافیانش چگونه برخورد کرد

در حكومت علوي، كساني كه با حضرت بيعت نكرده بودند، از امنيت و آزادي برخوردار بودند و تا وقتي در برابر حكومت دست به قيام نمي‌زدند، كسي متعرض آن‌ها نمي‌شد./ ابن عباس به اميرالمؤمنين پيشنهاد كرد كه چون طلحه و زبير در صددند كه به مكه بروند و در آن جا زمينه شورش و عصيان را فراهم آوردند، آن‌ها را زنداني كند و بدين وسيله جلوي فتنه آن‌ها را بگيرد. ولي اميرالمؤمنين به چنين پيشنهاد‌هايي تن نمي‌داد و آن را ظلم مي‌شمرد.

تفاوت‌های حکومت اموی و علوی

در حکومت علوی نظامیان و قدرت شمشیر و اسلحه آنان تکیه گاه حکومت نیست، بلکه مردم و ملت پشتوانه آن هستند چرا که دوستی و الفت و مراوده نیکو در این حکومت یک اصل اساسی است. در حکومت علوی سخن از خشونت نیست و رفق و مدارا و متانت مشی و منش آن است. در مرکز شهر کوفه و حتی در مسجد و پیش روی علی(ع) بر علیه او و اصل و اساس حکومت او شعار داده می شود و گفته می شود که «حکومت از آن خداست و نه از آن تو» و علی(ع) کافر و بی دین و… خوانده می شود، و علی و یارانش نظاره گرند و فقط با منطق و استدلال پاسخ می دهند.

الگوی برخورد با مخالف

امام علی (ع) به هیچکس از کسانی که با او در جنگ بودند نسبت شرک و نفاق نداد بلکه می گفت: آنها برادرانمان هستند که بر علیه ما طغیان کردند. توجه داشته باشیم حضرت امیر برای کسانی که علیه ایشان شمشیر کشیدند تعبیر برادر را به کار می برند و به آنان شرک و نفاق را نسبت نمی دهند، چه رسد به کسانی که فقط مخالف یا منتقد او هستند. بر این اساس می توان سیره کسانی را که جایگاه و مسئولیتی نزد مردم دارند، سنجید و دریافت که رفتارشان به چه میزان با شیوه های شخصیتی که سرمشق آزادگان و عدالت طلبان است، همخوانی دارد.

قاعده زرین اخلاق در کلام پیامبر و امامان

در اخلاق دو قاعده داريم هر دو ارزشمند اما يكي ارزشمند‌تر. به همين خاطر يكي را طلايي و زرين خوانده‌اند و ديگري را نقره‌اي و سيمين. قاعده زرين اين است: «با ديگران آن گونه رفتار كن كه دوست داري آنان با تو رفتار كنند». و قانون سيمين اين است كه: «با ديگران آن گونه رفتار نكن كه دوست نداري با تو آن گونه رفتار كنند». گويا در اديان و مكاتب مختلف به صورت‌هاي مختلف بر اين دو اصل تاكيد شده است.

چگونه می‌توان فهمید یک حکومت، علوی است یا اموی؟

تفاوت حکومت علوی با حکومت اموی در میدان عمل آشکار می شود. یکی برای حفظ حکومت خود قرآن را بر سر نیزه می کند و دیگری با تمام وجود تلاش می کند که کتاب خدا را در جامعه پیاده کند و به هیچ قیمتی از احکام آن تخلف نورزد. یکی از ظلم و ستم هیچ ابایی ندارد و هیچ حقی برای مردم قائل نیست و دیگری حکومت را مال مردم می داند و آن را عاریه ای در دست خود می شمارد و از این بر خود می لرزد که در حکومت او بر زن کتابیه ای ظلم رفته و از او دفاع نشده است. یکی نه تنها از باطل نمی گریزد و با حق میانه ای ندارد، بلکه از هر ابزار باطلی برای حفظ قدرت خود استفاده می کند و دیگری می گوید حکومت بر مردم به اندازه یک کفش کهنه پاره پاره ارزش ندارد مگر اینکه وسیله ای برای احقاق حقی باشد.

پایه‌های دیانت: اختیار و عقلانیت و محبت

آیه ۷۰ از سوره شریفه اسراء می‌ گوید: «و لقد کرمنا بنی آدم.» خیلی جالب است که در این آیه نمی‌ گوید و لقد کرمنا المومنین نمی‌ گوید لقد کرمنا المسلمین نمی‌ گوید لقد کرمنا الموحدین حتی نمی‌ گوید لقد کرمنا الانسان می‌ گوید لقد کرمنا بنی آدم. می‌ گوید کرامت ارزش ذاتی است. صحبت از این دارد که که این موجودی که در دنیا است، ارزش دارد صرف نظر از هر مذهب، صرف نظر از هر عقیده و صرف نظر از هر فکری برای خودش جایگاهی دارد، که نباید جایگاه خودش را فراموش کند.

تملق‌گویی، آفت حکومت اسلامی

چرا شما به‌ من‌ ثناء مي‌كنيد؟ من‌ چيزي‌ ندارم‌ كه‌ به‌ من‌ ثناء كنيد! من‌ در مقابل‌ شما حقّي‌ ندارم‌؛ من‌ بر شما منّتي‌ ندارم‌!… با من‌ اينطور نباشيد! راست‌ و مستقيم‌ باشيد! هيچ‌ حال‌ انفعال‌ در شما پيدا نشود؛ بمناسبت‌ ولايت‌ من‌ از خود تنازل‌ نكنيد؛ حال‌ انفعال‌ بخود نگيريد؛ هر چه‌ من‌ مي‌گويم‌ نديده‌ و نفهميده‌ قبول‌ نكنيد! من‌ از اين‌ كارها خوشم‌ نمي‌آيد؛ با من‌ مصانعه‌ نكنيد، بازي‌ نكنيد؛ به‌ تعارفات‌ مطلب‌ را خلط‌ نكنيد و نگذرانيد!

علی(ع) دنبال تحمیل خود و حکومت به زور نبود

امیرالمومنین (ع) در نامه مبسوطی، اشاره به پاسخی می‌كند كه در گذشته، پس از قضیه سقیفه در پاسخ به افراد خاصی چون ابوذر و عمار و سلمان و مقداد كه اعلام آمادگی برای كمك به حضرت كرده بودند، داده است و آن اینكه پیامبر (ص) به او دستور داده و با او عهدی كرده است كه به رغم اینكه ولایت امت از آن اوست، اما تنها در صورتی كه با عافیت و بدون درگیری و كشمكش، فرصت اِعمال ولایت و حكومت حضرت را فراهم ساختند و همه به آن رضایت دادند، عهده‌دار كار آنان شود، وگرنه رهایشان كند. / آیا به مصلحت بود و اساساً حضرت امیر (ع) مجاز بود به رغم خواست عمومی جامعه و مخالفت آنان، كه تردیدی نیز در حرمت چنین خواست و مخالفتی وجود ندارد، از راه «تغلّب» یعنی «غلبه» یافتن از طریق زور و اعمال قدرت، زمام امور را به دست گیرد و با همین وضع امامت كند؟

ویژگی‌های حکومت دینی از دیدگاه قرآن و نهج‌البلاغه

تحقق حکومت عادلانه و ثبات واستقرار آن به انتخاب مردم و پذیرش آنان وابسته است. حتی پیغمبر اکرم (ص) با اینکه نبوتش از طرف خداست ولی حاکمیتش بر اثر بیعت با مردم عملی شد. حضرت علی(ع) هم با اینکه در مراحل مختلف توسط رسول الله به جانشینی انتخاب شده بودند ولی پس از رسول خدا عملاً دیگران تصدی امور را به دست گرفتند و پس از گذشت 25 سال یعنی بعد از قتل عثمان طبقات مختلف مردم به سوی آن حضرت شتافته و به اختیار خود مشتاقانه با آن حضرت بیعت کردند و حاکمیت آن حضرت را پذیرفتند. امام حسن(ع) هم در نامه ای به معاویه می نویسند: مسلمانان مرا ولی امر قرار دادند و بعد از پدرم با من بیعت کردند.

غدير، عيد آزادی انسان

امام باقر(ع) در حدیثی، هر گونه بیان غیر منطقی از ولایت را رد می‌كند. این حدیث به این امر می پردازد كه كسانی که ولایت را به این معنا می گیرند كه انسان به صرف اینكه ادعای ولایت داشته باشد هرچند عمل صالح انجام ندهند نجات می‌یابند، در خطا هستند. اما انحراف دیگر این است كه كسی گمان كند پذیرش ولایت به معنای تعطیلی عقل و اطاعت كوركورانه است. آنچه انبیاء انسان‌ها را به آن دعوت می‌كرده‌اند اطاعت و تبعیت كوركورانه نبوده است. از آیات متعددی از قرآن مجید بر می‌آید كه انبیاء مردم را به شنیدن سخنان آنان و تعقل درباره آن دعوت می‌كرده‌اند. اطاعت محض و کورکورانه حتی نسبت به ولی معصوم ناروا است تا چه رسد به غیر معصوم. اطاعت از ولی فقیه در همان حد و اندازه ای است که در قانون اساسی آمده است.

به بهانه شرایط ویژه، رای و آزادی مردم زیر پا گذاشته می‌شود / نگرانیم که این شرایط، دائمی و حاکم شود

در چند ماه گذشته، به بهانه شرايط ويژه، رعايت حقوق مردم و نفوذ راي آنها كمرنگ شده و حرمت شكني ها در شرايطي كه اسلام حرمت انسان را از كعبه بالاتر مي داند، به رويه اي عادي مبدل شده و ما نگرانيم كه اين شرايط ويژه به يك اصول و چهارچوب دائمي و حاكم تبديل گردد. / باید روند دستگيري ها، بازجويي ها و دادرسي ها و شرايط حاكم بر زندان ها بر مبناي صحيح باشد و نبايد آزادي و مرخصي زندانيان و يا ملاقات و گفت و گوي تلفني آنها با خانواده شان، به نظر بازپرس و كارشناس پرونده موكول شود. / آزادي احزاب و جمعيت ها، مطبوعات، تشكيل اجتماعات و منع تفتيش عقايد، سانسور، شكنجه، هتك حرمت و حيثيت افراد و حق دادخواهي و انتخاب وكيل، تضمين حقوق زن، تساوي حقوق، داشتن شغل و … همه و همه تكاليفي بود كه انقلاب برعهده حكومت در برابر ملت گذاشت. امروز سوال اساسي در جامعه، نسبت ما با اين شعارها و آرمانها و اصول مصرح در قانون اساسي است و ملت سوال دارد.

از مشاركت موسوی تا تفرد فرعونی

موسی(ع) در مقابل حقیقت خاضع است. تنها و تنها تحقق حقیقت آرمان اوست. او می‌تواند برتر و بالاتر از خود را نیز ببیند و او قدرت مطلق و بلامنازع را طلب نمی‌كند. اما در سوی دیگر فرعون قرار دارد كه از آنجا كه در مقابل حق خاضع نیست و گردنكش و مستكبر است، برتر و بالاتری نمی‌تواند ببیند و در پی قدرت مطلق و بلامنازع است.

علی (ع) هم نتوانست در برابر حاکمیت تفکر عمروعاصی و ناآگاهی مردم مقاومت کند

طبق خطبه 238 نهج البلاغه، حضرت علی‌(ع) به دلیل جهل و عدم آگاهی مردم و تبلیغات سوء عمرعاص و معاویه علیه ایشان، حکمیت را پذیرفتند و گفتند: « اگر من حکمیت را قبول نمی کردم مردم من را مخالف قرآن و معارض آن می پنداشتند». در جامعه ای که تفکر عمروعاصی حاکم باشد و علی را کنار گذاشته باشند قطعا علی اگر بخواهد مقاومت کند محکوم به شکست است، ولی در قیامت حساب و کتاب و محکمه عدل است.

علی آزادمرد معنوی است، چون مردم را ذلیل نمی‌کند

امام (ع) فرمود: نه این کار را نکنید! این کار شما را پست و ذلیل‏ می‏کند، شما را خوار می‏کند، چرا خودتان را در مقابل من که خلیفه‏تان هستم‏ خوار و ذلیل می‏کنید؟ من هم مانند یکی از شما هستم. تازه، شما با این‏ کارتان به من خوبی نکردید، بلکه بدی کردید، با این کارتان ممکن است‏ یک وقت خدای ناکرده غروری در من پیدا شود و واقعا خودم را برتر از شما حساب کنم. این را می‏گویند یک آزاد مرد، کسی که آزادی معنوی دارد، کسی که ندای قرآن را پذیرفته است: الانعبد الاالله. جز خدا هیچ چیزی را، هیچ کسی را، هیچ قدرتی را، هیچ نیرویی را پرستش نکنیم، نه انسانی را، نه سنگی را.

حکومت علوی، مردم را تحقیر نمی‌کند

امام علی(ع) در پی نشان دادن اقتدار و شوکت خود نیست پس مراوده او با مردم نه باعث تحقیر مردم می شود و نه باعث آزار و اذیت آنان است و نه رفت و آمد او هزینه گزافی است بر بیت المال مردم.

نشانه‌های افول دولت از نگاه امام علی (ع)

در حکومت علی نه تنها حقوق مردم اصل است، چنان که آن را مکرر و به صورت های مختلف، از جمله در عهدنامه مالک اشتر، مورد تاکید قرار داده است، بلکه خود حکومت را هم حق مردم می شمرد و می فرماید: “امر خلافت مربوط به شما است و کسی در آن حقی ندارد، جز آن کسی که او را برای امارت برگزیده اند. من در مقابل شما حقی ندارم جز اینکه حافظ کلید های بیت المال شما هستم.”

ویژگی ها و پیامد های خودکامگی در آموزه های امام علی(ع)

خودکامگان به دلیل اینکه تلقی نادرستی از خود دارند و اسیر توهمات خویش اند، پر ادعا و هیاهوگرند . آنها گرفتار آرزوهای دنیایی با سر و صدای بسیار و دارای عملکردی بی ارزش اند که با شعارهای فریبنده و رفتارهایی زننده همراه است.

کرامت در تاریکخانه‌ی دولت

حضرت اقرار در چهار مورد را بي‌اثر شمردند: اقرار كسي كه لباس از تنش برون مي‌آورند و به او اهانت مي‌كنند، اقرار كسي كه در حال ترساندن اعتراف مي‌كند، اقرار كسي كه در زندان محبوس است و اقرار كسي كه تهديد شده است.

«حکمرانی خوب» در اندیشه و عمل علی(ع)

اندک مطالعه‌ا‌ی در اندیشه و سیره‌ی عملی علی(ع) نشانگر این است که آن بزرگوار هم در مقام نظر، معتقد به‌حکمرانی خوب بود و هم در مقام عمل می‌کوشید که آن را در جامعه حاکم کند. بر این اساس، علی(ع) هرگز حاضر نبود حکومت را به‌هر شکل ممکن به‌دست آورد و به‌هر طریق ممکن آن را حفظ کند؛ زیرا معتقد بود حکومتی می‌تواند مصداق حکمرانی خوب باشد که هم در مقام تأسیس و هم در مقام اداره امور جامعه، مبتنی بر رعایت ضوابط عقلی و شرعی و منتخب و مورد رضایت مردم باشد. **