سایت خبری تحلیلی کلمهhidden pichidden pichidden pichidden pichidden pic

بسترهای برسازی دانش فقه- بخش دوم

چکیده :در مقام اول دستورات اساسی که بعضا در تعارض را فرهنگ عمومی داشت، وحی او را یاری می داد. بسیاری از آیات الامکان در قرآن در کمک به پیامبر در زدودن فرهنگ نادرست و ایجاد روندی جدید در جامعه نازل شده اند. از آن جهت که آن فرهنگ های نادرست در قالب عادت واره های رفتاری به ملکه تبدیل شده بودند، وحی با فرمانی لازم الاجرا و غیر قابل بررسی، این امور را به شیوه بهتر تغییر می داد. مسئله ارث، رباخواری، خون خوردن، قمار، خیانت و...نمونه هایی از این عادت داره های رفتاری که با دستورالعمل وحیاتی تغییر...


محمد عثمانی

در این پاره، بررسی تاریخ حکومت مندی نبوی را مورد توجه قرار می دهیم. با هجرت پیامبر به یثرب فصل جدید در ابلاغ رسالت خود در پیش گرفت. در مکه پیامبر ابلاغ رسالت را با مواجه با فرهنگ نهادینه در جامعه آغاز کرده بود. تمام وجوه اخلاقی در مناسبات انسانی و موقعیت انسان در هستی، نسبت او با خدا و جهان متافیزیک و بسیاری مسائل دیگر، از بنیادهای متضاد بر نگرش هژمونی در جامعه بود. این اصول نهادینه معادلات قدرت را هم شکل می داد. مثلث زر یا ثروت که در اقتصاد سرمایه داران و تجارت پیشه مکه دارد. زوری که در فرهنگ قبایلی و پیوندهای شکنده در آن نمود می یافت. پیوندهایی که جنگ های طولانی و مستمر به همراه داشت و مرد سالاری را بایسته کرده بود. در نهایت ایدئولوژی بت پرستی که دو ضلع دیگر معادله قدرت را توجیه خدایی می گرد. حال پیامبر تمام آموزه های آیات مکی در مواجه با بنیادها استوار بود. در این راستا پیامبر با عدم موفقیت چندان در انتشار دین اسلام در میان مردم مکه، راهبردی خود را تغییر داد. وی به نیکی دریافته بود که برای مواجه با قدرت حاکم و دارای ساختاری منتظم، باید از طریق قدرتی استوار و ساختاری نهادینه اقدام کرد. از این رو راهبرد تشکیل حکومت با تاکتیک مواجه ساختاری را پذیرفت. در مدینه پایه های حکومت بر پایه قراداد ها استوار شد.

در بررسی تمام منابع از متن مقدس تا تاریخی نصی دال بر بهره گیری پیامبر از وحی در برسازی پایه های حکومت نو بنیاد خود نمی بینیم؛ اما در مقابل بهره های از عرف و سنت متداول در نهادینه سازی پایه های حکومت قابل مشاهده است. به طور مثال اولین متن عرفی برسازنده ساختار قدرت در مدینه، متن معروف به صحیفه النبی است. متنی که تمام قبایل ساکن در مدینه از مسلمانان مهاجر و انصار تا یهودیان پذیراندگان قدرت جدید آن را امضا کردند. در این متن پیامبر در قامت حاکم در یک سو و این طوایف و قبایل در سوی دیگر نسبت به مسائل مهم تنظیم کننده روابط قدرت با مردم، مردم با قدرت و مردم با مردم را نظمی اصولی می بخشد. در مقام دوم اولین سیاست گذاری حکومتی پیامبر هم ریشه در عرف حکومت مندی داشت. پیامبر خوب می دانست که این حکومت برای دوام خود از یکسو و مقابله با دشمنان در مکه از سوی دیگر نیاز آرامش و ثبات در جامعه دارد. از این رو مهمترین دشواره حکومت او فقر مهاجرین بود. آنانی که از مکه به مدینه آمده بودند و به همراه خود هیچ مال یا ثروتی نیاورده بودند. فقر عامل شکاف طبقاتی و عدم ثبات و نزاع درونی در ساخت قدرت می شد. با توجه به این مسئله دستوری را با توجه به موقعیت فرهمند خویش صادر می کند و فردی از اهلی مدینه، فردی را از اهل مکه را در بستر عقد اخوت در مال و کاشانه خود شریک می کرد. با این دستور برآمده کیاست نبوی و با تکیه بر عرف متداول میان قبایل در پیمان ها، معضل شکاف اجتماعی ناشی از فقر را در حکومت نو بنیاد خود حل می کند. بررسی رویکرد سیاست ورزانه نبوی در مدینه، در می یابیم که قانون پایه اصلی این رهیافت بوده است. قانونگذاری نبوی در مدینه مبنای اصلی شکل دهنده دانش فقه در دو قرن بعدی می شود. در این جامعه پیامبر برای تنظیم روابط انسانی و زدودن بسیاری از فرهنگ های نادرست از سه رویکرد بهره فرد.

۱. در مقام اول دستورات اساسی که بعضا در تعارض را فرهنگ عمومی داشت، وحی او را یاری می داد. بسیاری از آیات الامکان در قرآن در کمک به پیامبر در زدودن فرهنگ نادرست و ایجاد روندی جدید در جامعه نازل شده اند. از آن جهت که آن فرهنگ های نادرست در قالب عادت واره های رفتاری به ملکه تبدیل شده بودند، وحی با فرمانی لازم الاجرا و غیر قابل بررسی، این امور را به شیوه بهتر تغییر می داد. مسئله ارث، رباخواری، خون خوردن، قمار، خیانت و…نمونه هایی از این عادت داره های رفتاری که با دستورالعمل وحیاتی تغییر کردند.

۲. عرف هایی که ریشه در پیش از اسلام داشته و نیاز به اصلاح در نگرش یا فلسفه آنها بوده، پیامبر با پذیرش و امضاء آن به تِزیر در رویکرد نگرشی آن پرداخته است.

۳. فرهنگ هایی که ریشه در گذشته جامعه عربی داشته و پیامبر آن را برای جامعه مناسب دانسته پذیرفته و آن را تداوم بخشیده است. فرهنگ پناهندگی، خون بها و…. در این میان به خوبی می توان در یافت که بنیاد اصلی حکومت نبوی قانون بوده است. قوانین در این جامعه ریشه در عرف آن جامعه داشته است. در این میان اقوامی چون یهودیان در مدینه ساختاری منتظم و مناسبات حکومتی در درون قلعه های خود داشتند، پیامبر در اداره جامعه نو بنیاد اسلامی از تجارب آنان استفاده بسیاری کرده است. این رویکرد قانون گرایانه وجه ممیزه حکومت نبوی در مدینه بوده که بستر شکل گیری تمدنی بزرگ را بوجود آورده است.

منبع: کتابخانه و مرکز اسناد قلم



Deprecated: پروندهٔ پوسته بدون comments.php از نگارش 3.0.0 که جایگزینی در دسترس نداردمنسوخ شده است. لطفاً یک قالب comments.php در پوستهٔ خود قرار دهید. in /var/www/html/kaleme.com/wp-includes/functions.php on line 6031

دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.