سایت خبری تحلیلی کلمهhidden pichidden pichidden pichidden pichidden pic
  • صفحه اصلی
  • » وقتی «وارثان واقعی زمین» داغ شدند...

وقتی «وارثان واقعی زمین» داغ شدند

چکیده :«فقرا، پابرهنگان، مستمندان، بینوایان، تهیدستان، حلبی آباد نشین ها، مستضعفان» از جمله واژگانی هستند که کم و بیش به عنوان داغ ننگ بکار رفته اند. البته دهه نخست پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ را باید مستثنی دانست. منظور، دورانی است که اغلب انقلابیون با توسل به سوره های مشخصی از قرآن، فقرا را برابرِ مستضعفان، و در حقیقت «وارثان واقعی زمین» تلقی می کردند. ولی این نوع نگاه به تهیدستان چندان دوام نیاورد و به تدریج و با اتخاذ سیاست های اقتصادی جدید و تغییرات اجتماعی ناشی از آن، فقیر بودن با داغ ننگ همراه شد....


فردین علیخواه

داغ یا داغ ننگ (stigma)، یکی از مفاهیم مهم در علوم اجتماعی است و به صفتی اشاره دارد که در قالب کلمه یا کلماتی بر افراد نهاده می شود و برای آنان بدنامی و یا سرافکندگی به همراه می آورد. داغ ننگ، در واقع الصاقی اجتماعی است و در بسترهای اجتماعی نیز شکل می گیرد و رشد می کند. در طول تاریخ، جوامع همواره با موضوع داغ ننگ مواجه بوده اند. برای مثال در دورانی «کاکا سیاه» داغ ننگی بود که بر سیاه پوستان نهاده می شد و یا امروزه برخی از گروههای نژادپرست، «کله سیاه» را به عنوان داغ ننگ علیه مهاجران بکار می برند. تحمیل داغ ننگ با میزان قدرت گروههایی که آنرا می سازند و گروههایی که هدف آن قرار می گیرند ارتباط دارد. تجربه نشان می دهد که معمولا گروههای ضعیف ترِ جامعه قربانی و یا هدف داغ ننگ اند. باید توجه داشت که ِاعمال داغ ننگ بر یک گروه اجتماعی به معنای آن نیست که آن گروه لزوما آن را می پذیرد بلکه ناچار می شود با پیامدهای ناخواسته آن داغ ننگ به شکلی مواجه شده و کنار آید، به ویژه آنکه، معمولا این گروهها قدرت کمتری دارند و صدای آنان کمتر در جامعه شنیده می شود.

«فقرا، پابرهنگان، مستمندان، بینوایان، تهیدستان، حلبی آباد نشین ها، مستضعفان» از جمله واژگانی هستند که کم و بیش به عنوان داغ ننگ بکار رفته اند. البته دهه نخست پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ را باید مستثنی دانست. منظور، دورانی است که اغلب انقلابیون با توسل به سوره های مشخصی از قرآن، فقرا را برابرِ مستضعفان، و در حقیقت «وارثان واقعی زمین» تلقی می کردند. ولی این نوع نگاه به تهیدستان چندان دوام نیاورد و به تدریج و با اتخاذ سیاست های اقتصادی جدید و تغییرات اجتماعی ناشی از آن، فقیر بودن با داغ ننگ همراه شد.

برخی از محققان «داغِ ننگِ فقر/ فقیر» را به سه بخش تقسیم کرده اند: شکل نخست آن «داغ ننگ نهادی» است به این شکل که قوانین، سیاست ها، و عملکرد نهادهای حکومت به تبعیض، یا شرمنده سازی فقرا منجر می شود. در اینجا داغ ننگ فقر به شکل رسمی -آشکار یا پنهان- ساخته و اعمال می گردد. برای مثال تقریبا در همه کشورهای جهان، نهادهای انتظامی با سوء ظن به ساکنان مناطق محروم شهرها نگاه می کنند و مواجهه آنان با ساکنان این مناطق در مقایسه با ساکنان مناطق مرفه نشین تبعیض آمیز است. شکل دوم، «داغ ننگ اجتماعی» است که طبق آن در طرز تلقی ها و نگرش های عمومی نسبت به فقر/ فقرا سوء ظن، تحقیر و بدگمانی شکل می گیرد. نشانه هایی از این نوع داغ ننگ را در زندگی روزمره می توان یافت. در نهایت «داغ ننگ فردی» است. در اینجا قربانیِ داغ ننگ، همه آن تبعیض ها و سرافکنده سازی های مذکور (نهادی-اجتماعی) را در خود درونی می سازد. او مدام از فقیر بودن خود شرمنده می شود و خودش را برای آن سرزنش می کند.

در روزهای گذشته تا آنجا که فرصت داشتم گفتمان رسمی یعنی مواضع مسئولان و همچنین تحلیل ها و تفاسیر کارشناسی درباره اعتراضات آبان ماه را بررسی کردم. هر چند برخی از تحلیل های کارشناسی را منصفانه یافتم ولی در کل همچنان فقر به عنوان یک«داغ ننگ» در آنها حضور داشت و به بیان بهتر بازتولید می شد. نویسندگان -آشکارا یا تلویحی- فقرا را کسانی فرض کرده اند که اگر عصبانی شوند، اگر عصیان کنند، اگر کارد به استخوان شان برسد دیگر هیچ قدرتی جلودار آنان نخواهد بود. پابرهنه گان (به تعبیر برخی از نوشته ها) دیگر مانند طبقه متوسط صبور، منطقی، محاسبه گر و اهل فرهنگ و ادب نیستند و اگر خشمگین شوند هیچ نظمی پابرجا نخواهد ماند و سنگ روی سنگ بند نخواهد شد. در برخی از این نوشته ها نگاه ُجرم شناسانه به فقرا بسیار پررنگ بود.

خلاصه بگویم: در برخی از این تحلیل ها «داغ ننگ نهادی» و «داغ ننگ اجتماعی» بسیار به هم نزدیک شدند. همه تلاش کردند با حفظ فاصله و از دور درباره کسانی که در اعتراض ها شرکت کردند حرف بزنند. بدگمانی و سوء ظن به «فقرا» که یکی از ویژگی های «داغ ننگ فقر» است از جمله صفاتی بود که برخی متون و نوشته ها به سختی توانستند آنرا در متن پنهان سازند.



Deprecated: پروندهٔ پوسته بدون comments.php از نگارش 3.0.0 که جایگزینی در دسترس نداردمنسوخ شده است. لطفاً یک قالب comments.php در پوستهٔ خود قرار دهید. in /var/www/html/kaleme.com/wp-includes/functions.php on line 6031

دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.