سایت خبری تحلیلی کلمهhidden pichidden pichidden pichidden pichidden pic

چرا استيضاح وزير علوم موفق بود

چکیده :دستور مستقيم رهبرى به وزراى كابينه مبنى بر رعايت خط قرمز موسوم به "فتنه ٨٨" كه دستاويز اصلى استيضاح كنندگان براى عزل فرجى دانا بود، را ميتوان به همراهى صریح تر با استيضاح كنندگان تفسير كرد بويژه اينكه ايشان هيچ اشاره اى به موضوع اصلی یعنی"بورسيه هاى غيرقانونى" نيز نداشتند. رهبرى نظام در همين جلسه گزارش های قطره اى دولت روحانى در مورد حجم عظیم اقدامات غير قانونى دولت هاى نهم و دهم احمدى نژاد و نتايج مخرب آن، كه حتى حاميان اصولگراى ديروز وى نيز اكنون بدان معترف شده اند، را اغراق آميز تلقى كرده و خواستار احتراز دولت از آن شدند....


کلمه – محمد هادی افشار *

عليرغم تلاش گسترده برخى از دانشگاهيان براى تاثيرگذارى بر نتيجه استيضاح وزير محترم عتف آقاى دكتر فرجى دانا، متاسفانه مجلس نشينان به بركنارى ايشان راى دادند. بسيارى از دانشگاهيان اينك به چرايى موفقيت استيضاح عليرغم سست بنيادى نظرى و اخلاقى آن مي انديشند. بررسى اين دلايل و منظور كردن آن در شرايط مشابه آينده شرط تجربه اندوزى است. پس از قطعى شدن استيضاح، نگارنده بر اساس تحليلى مبتنى بر تجربيات گذشته و شرايط موجود، بركنارى وزير محترم عتف را پيش بينى و بارها آن را در جمع خصوصى همكاران دانشگاهى طرح نمود اگرچه همواره آرزو داشت كه اين پيش بينى نادرست باشد.

دلايل، شواهد و قرائن نگارنده براى موفقيت استيضاح بترتيب اهميت و تاثيرگذارى عبارتند بودند از:

١- مجلس استصوابى

مجلس كنونى همانند مجالس دو دهه گذشته، بجز مجلس ششم، محصول نظارت استصوابى است. مجلس نشين استصوابى در درجه اول منعكس كننده خواست و اراده تصويب كنندگان شايستگى آنان ، يعنى نهادهاى انتصابى قدرت، خواهد بود. پیگیری مطالبات انتخاب كنندگان برای بالا بردن احتمال موفقیت در انتخابات بعدی، مشروط بر اينكه معارض با خواست و اراده نهادهاى قدرت نباشد، در درجه دوم اهمیت قرار میگیرد. بركنارى فرجى دانا محصول اراده اى فراتر از اراده مجلس نشينان بود. پافشاری نهادهاى قدرت براى بركنارى فرجى دانا بر خلاف مدعيات طراحان استيضاح، بر دو علت اصلى زير متكى بود:

الف: پيگيرى موضوع بورسيه هاى غيرقانونى توسط فرجى دانا مي توانست پروژه مهم ترى كه توسط نهادهاى قدرت با هدف تغيير تركيب اعضاى هيئت علمى دانشگاه ها طراحى و در زمان دولت هاى نهم و دهم اجرا شده بود، را ابتر و يا بلا اثر كند. بورسيه هاى غير قانونى، استخدامهاى رانتى- قبيله اى، ارتقا و تبديل وضعيتهاى غير علمى و ناعادلانه تمهيدات عمده اى بودند كه براى دستيابى به اين هدف در دراز مدت، ميان مدت و كوتاه مدت انديشيده شده بودند.

ب: رویکرد مشاركت جويانه فرجى دانا به دانشگاه و دانشگاهيان ناسازگاری آشكارى با نگاه ابزارى نهادهاى قدرت به دانشگاه داشت كه در صورت ادامه وزارت وى مي توانست ضمن ايجاد مانع در تحقق كامل پروژه فوق مشكلاتى را براى ساير پروژه هاى اقتدار گرايى ایجاد نماید.

٢- همراهى ضمنى رهبرى نظام با استيضاح

در حالی که طراحان استیضاح از ابتدای تشکیل جبهه رویارویی با فرجی دانا، انگیزه های اصلی مخالفت خویش را در پس پرده مدعیات بدون شواهد و قرائنی همچون توقف رشد علمی و ایجاد تنش سیاسی در دانشگاه ها پنهان میکردند، هشدار مقام رهبری مبنی بر “توقف رشد علمی کشور” و ” تبدیل دانشگاه‌ها به باشگاه‌های سیاسی” درست یک هفته قبل از مهلت یک ماهه طراحان استیضاح به وزیر علوم نوعی از همراهی با استیضاح کنندگان تلقی شد. علاوه بر این، در حالي كه رهبرى نظام در بسيارى موارد كم اهميت تر خشنودی و یا ناخشنودی خود از موضوعات جارى را با مداخله مستقيم نشان داده اند، سكوت ايشان در برابر تهمت ها، افتراها و اغراقهاى مستتر در موضع گيري هاى طراحان و همراهان استيضاح پیش، همزمان و پس از استيضاح نیز نشان دهنده رضايت ايشان از فرايند استيضاح تفسیر گردید. همراهى رهبرى با موضوع استيضاح پس از موفقيت آن بصورتى صريح تر در ديدار با كابينه به نمايش گذاشته شد. دستور مستقيم رهبرى به وزراى كابينه مبنى بر رعايت خط قرمز موسوم به “فتنه ٨٨” كه دستاويز اصلى استيضاح كنندگان براى عزل فرجى دانا بود، را ميتوان به همراهى صریح تر با استيضاح كنندگان تفسير كرد بويژه اينكه ايشان هيچ اشاره اى به موضوع اصلی یعنی”بورسيه هاى غيرقانونى” نيز نداشتند. مهمتر از همه این كه رهبرى نظام در همين جلسه گزارش های قطره اى دولت روحانى در مورد حجم عظیم اقدامات غير قانونى دولت هاى نهم و دهم احمدى نژاد و نتايج مخرب آن، كه حتى حاميان اصولگراى ديروز وى نيز اكنون بدان معترف شده اند، را اغراق آميز تلقى كرده و خواستار احتراز دولت از آن شدند.

٣- مواجهه نامناسب و ضعيف تيم فرجى دانا با استيضاح

فرجى دانا و تيم وى روشى نامناسب براى مواجهه با استيضاح كنندگان انتخاب كردند. اولين اشتباه تيم فرجى دانا تن دادن به شرايط اوليه استيضاح كنندگان براى تشكيل گروه ناظر بود كه از یک سو مستلزم نقض استقلال قوا و از سوی دیگر نشانه اى بر عقب نشينى وزارت در مقابل خواستهاى غير قانونى- غير عرفى استيضاح كنندگان بود. در ادامه نيز تلاش فرجى دانا بر متقاعد ساختن طراحان، همراهان، مجريان و منتفعان پروژه مذكور از طريق مذاكرات پشت پرده متمركز شد در حاليكه تنها راه شكست استيضاح، نشان دادن ضعف نظرى- اخلاقى مدعيات استيضاح كنندگان از طريق همگانى كردن اطلاعات مربوط به غيرقانونى بودن اين بورسيه ها بود و بس. اين اشتباهات در دفاعيات فرجى دانا نيز ادامه يافت تا آنجا كه ايشان بجاى پرداختن به موضوع بورسيه هاى غير قانونى و ساير اقدامات دولت دهم بر دفاع در برابر اتهامات استيضاح كنندگان در مورد توقف رشد علمى، موضوع انتصابات، نفوذ ضد انقلاب و غير آن تمركز كرد. انتخاب این موضع دفاعی تا بدانجا وی را به عقب نشینی وادار کرد که بجای دفاع از آزادی بیان و گردش آزاد اطلاعات در دانشگاهها، به اخراج یکی از اعضای هیئت علمی دانشگاه ها توسط وزارت متبوع خود افتخار کرد. فرجى دانا با تن دادن به گفتمان استيضاح كنندگان وارد بازى از پيش بازنده اى شده بود.

٤- انفعال وزارتخانه و مديريت دانشگاهها

از آغازين روزهاى تلاش های فرجى دانا برای مشاركت دادن اساتيد در تعيين مديريتهاى دانشگاهى و متعاقب آن افشا کردن ماجراى بورسيه هاى غير قانونى بعنوان یکی از تخلف های مدیران دولت نهم و دهم، بر همگان آشكار بود كه طراحان، مجريان و همراهان چنين تخلفاتی بيكار ننشسته و دست به مقابله خواهند زد. پس از شكل گيرى جبهه استيضاح و فراتر از آن قطعي شدن استيضاح انتظار ميرفت مديران وزارتخانه و دست كم نيمى از روساى دانشگاه ها و معاونت هاى آنان در جایگاه منصوبان فرجى دانا، با انجام مصاحبه و دادن بيانيه، مدعيات استيضاح كنندگان را به چالش كشيده و با مرور آنچه در ٨ سال گذشته بر دانشگاهها رفته است، جبهه هاى جديدى را در مقابل آنها بگشايند. متاسفانه نه تنها چنين انتظارى محقق نگرديد بلكه بسيارى از اين مديران حتى از همراهى با تلاش هاى مدنى جامعه دانشگاهى در حمايت از سياست هاى فرجى دانا در قالب نامه هاى سرگشاده و غيره نيز خودداری كردند. تا آنجا كه اطلاعات نگارنده اجازه ميدهد، تعداد مصاحبه ها و مقالات فعالان مدنى دانشگاهها در دفاع از فرجی دانا بسيار بيشتر از تلاش مديران وزارتخانه و دانشگاهها در روزنامه ها و سايت هاى معتبر ملى بروز و نمود داشته است. انتظار اين بود كه اين مديران نه با انگيزه همراهى و دفاع از سياستهاى وزارتخانه، که دست کم براى انجام وظيفه اى ادارى و بوروكراتیك در دفاع از مافوق خود با این تلاشهای مدنی همراه میشدند. دفاع نابجا و نا مستدل مديران دانشگاهى دولتهاى نهم و دهم از اقدامات مخرب وزير وقت چه از طريق زرورق پيچ كردن اين اقدامات و يا دفاع ايدئولوژيك از آنها ميتوانست الگويى براى مديران كنونى دانشگاهها در دفاع بجا و مستدل متکی بر مستندات موجود از فرجی دانا باشد.

٥- تداوم غلبه ترس از نهادهاى قدرت در دانشگاهها

عليرغم اينكه فعالان مدنى و به تبع آنها جامعه دانشگاهى بيش از هر زمان ديگرى در حمايت از سياستها و اقدامات فرجى دانا به صحنه آمده و بوظيفه خود در اين رابطه عمل كردند، ولى باید پذیرفت که اين حضور تناسبی با اهمیت موضوع نداشت. نظر سنجى اخير وزارت عتف از ٤٠٠٠ عضو هيئت علمى دانشگاهها نمایانگر همراهى و خرسندی اكثريت قاطع اساتيد از عملكرد اين وزارتخانه در يك سال اخير و ناخشنودی آنان از عملكرد وزارت عتف دولت هاى نهم و دهم و بویژه بورسيه هاى غير قانونى بوده است. ولى اين همراهى بگونه اى شايسته در پشیبانی آشکار و همگانی از فرجى دانا در ماههاى اخير بروز و نمود نداشت. عامل اين تفاوت را بايد در تداوم فضاى ترس و نگرانى از برخوردهاى انتقام جويانه جستجو كرد. اگرچه نگارنده بخشى از اين نگراني ها را غير واقعى و محصول فضاسازيهاى سالهاى گذشته ميداند ولى بر اين واقعيت نيز اذعان دارد كه بورسيه هاى غير قانونى به همراه ساير اقدامات تكميلى براى تغيير تركيب اعضاى هيئت علمى دانشگاهها، صرفا از راه ابلاغ آيين نامه ها و يا دستورالعملهاى كتبى و شفاهى مديران دولتهاى نهم و دهم محقق نشد. بخشى از جامعه دانشگاهى از طريق نهادهايي همچون دفاتر جذب، هيئتهاى مميزه ، دفاتر نمايندگى رهبرى و بسيج اساتيد مسؤليت زمينه سازى و اجراى اين سياستها را بر عهده داشته اند. عليرغم تغييراتى نسبى در مدیریت دانشگاهها، برخى از اين نهادها از جمله دفاتر جذب و برخى از هيئتهاى مميزه بواسطه تعلل مديران وزارتخانه و مديريت دانشگاهها دست نخورده باقيمانده و موجب تداوم ترس و نگرانى اساتيد بويژه همكاران جوان دانشگاهى از انتقامجويى شده است. روشن است كه درچنين فضايى و بويژه در غياب مشاركت مديران دانشگاهى در حمايت مدنى از وزير، انتظار زيادى از اينگونه همكاران نمي توانست داشت.

٦- نظریه پرهيز از فعاليت سياسى

نگارنده با دلايل برخى از همكاران دانشگاهى در توجيه پرهيز از فعاليت سياسى و فراتر از آن ورود به عرصه فعاليت هاى اجتماعى با سياسى خواندن چنين فعاليتهايى آشنا ست. اگر چه نگارنده چنين پرهيزى را بيش از آنكه محصول مبانى نظرى قابل دفاعى بداند، آن را معلول عوامل متعددى و در راس آنها ترس و نگرانى از هزينه هاى احتمالى ميداند، ولى مهم تر از آن شركت در فعاليت هاى اجتماعى براى تعيين سرنوشت دانشگاه ها را اساسا فعاليتى سياسى از نوع حضور در احزاب سياسى، نامزدى نمايندگى مجلس و فعاليتهايى مشابه كه برخى از همكاران دانشگاهى به دلايل قابل فهم از آنها پرهیز ميكنند، نميداند. به هر روی، چیرگی چنين نگاهى در برخی از اساتيد دانشگاهها یکی از موانع موجود بر سر راه شرکت حداکثری اساتید در تاثیر گذاری بر سرنوشت دانشگاه ها از جمله همراهی یا مخالفت با اقدامات مدیران وزارتی بوده و چه بسا آنها را به ابزارى براى تحقق اهداف جريانهاى سياسى بويژه از نوع اقليت آن تبديل خواهد كرد. امید است بركنارى وزير مورد قبول اکثریت جامعه دانشگاهى توسط نيروهاى همسو با اقليت مخالف، دست کم مضر بودن نظریه پرهیز از فعالیتهای اجتماعی را بيش از پيش آشكار و این دسته از دانشگاهیان را به ضرورت شركت در تلاشهای جمعی براى تعیین سرنوشت دانشگاهها تا محقق شدن استقلال دانشگاهها واقف کرده باشد.

* دانشیار دانشگاه علم و صنعت ایران



Deprecated: پروندهٔ پوسته بدون comments.php از نگارش 3.0.0 که جایگزینی در دسترس نداردمنسوخ شده است. لطفاً یک قالب comments.php در پوستهٔ خود قرار دهید. in /var/www/html/kaleme.com/wp-includes/functions.php on line 6031

دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.