عرضه‌هاي بزرگ سهام دولتي و سوءمديريت مديران بازار سرمايه
چکیده :عرضه اوليه ناموفق سهام هلدينگ خليج فارس در روزهاي پاياني سال و تاپيكو در ماههاي ابتداي سال آنهم در شرايطي كه سرمايه گذاران همه در احتياط ناشي از فضاي سياسي كشور فرو رفته بودند، موجب شد تا سهامداران كمي با ترديد به عرضه‌هاي اوليه نگاه كنند. چراكه هر دوي اين واگذاري‌ها كه اولي متعلق به سازمان خصوصي‌سازي و دومي از دارايي‌هاي تامين اجتماعي بود با موفقيت به سرانجام نرسيد و معامله به راندهاي بعدي كشيده شد. از نگاه برخي فعالان بازار سرمايه دليل اين عرضه‌ها در نامناسب‌ترين موقعيت‌هاي زماني، ماهي گيري از آب گل آلود تلقي شده و معتقدند براي اينكه ذهن فعالان بازار را از قيمت اعلام شده سهام منحرف كنند بدترين زمان ممكن براي عرضه را در نظر ميگيرند. ...
مروري بر عرضه‌هاي بزرگ انجام شده طي ماههاي اخير نشان مي‌دهد استقبال از سهام عرضه شده به شدت تحت تاثير شيوه عرضه و مديريتي است كه بر ارائه سهام اعمال شده است؛ مديريتي كه حداقل در مورد دو عرضه بزرگ هلدينگ خليج فارس و تاپيكو با اما و اگرهاي فراواني مواجه شده است.
اين در حالي است كه عرضه‌هاي اوليه شركتهاي بزرگ بورسي از حساسيت ويژه‌اي در بازار سرمايه برخوردار است. اتخاذ تصميمات نادرست از سوي عرضه كنندگان در قيمت گذاري، زمان و نحوه واگذاري سهام از نگاه تيزبينانه فعالان بازار دور نمانده و همواره با تحليل روش‌هاي واگذاري‌هاي بزرگ، اقدام به استقبال و يا طرد سهم از بازار ميكنند.
به گزارش خبرگزاري موج، روز دوشنبه يك ميليارد و 450 ميليون سهم از شركتهاي زيرمجموعه هلدينگ نفت، گاز و پتروشيمي در بازار دوم بورس با قيمت هر سهم 350 تومان كشف قيمت و معامله شد.
در عرضه اول سهام اين شركت كه در ارديبهشت ماه سال جاري انجام شد، شرايط بازار به گونه‌اي بود كه با قيمت 330 تومان به ازاي هرسهم مخالفت شده و عليرغم كاهش 10 توماني هر سهم از سوي مديران هلدينگ، بازار تمايل خود را به قيمت 250 تومان نشان داد و هيچ معامله‌اي به دليل اين اختلاف قيمت انجام نشد.
پس از گذشت حدود 50 روز و تغيير شرايط رواني و سياسي حاكم بر بازار سرمايه، هر سهم تاپيكو با 350 تومان قيمت عرضه و مورد استقبال سرمايه گذاران قرار گرفت.
با بررسي رفتار بازار سرمايه در هنگام مواجه شدن با عرضه‌هاي بزرگ در بورس تهران ميتوان نتيجه گرفت زمان و قيمت مناسب يكي از مهم‌ترين فاكتورهاي موفق بودن عرضه بوده و بازار در شرايط زماني خاص از قيمت مناسب سهم‌هاي تازه وارد استقبال ميكند.
تحليل زمان عرضه از نگاه فعالان بازارسرمايه
عرضه اوليه ناموفق سهام هلدينگ خليج فارس در روزهاي پاياني سال و تاپيكو در ماههاي ابتداي سال آنهم در شرايطي كه سرمايه گذاران همه در احتياط ناشي از فضاي سياسي كشور فرو رفته بودند، موجب شد تا سهامداران كمي با ترديد به عرضه‌هاي اوليه نگاه كنند. چراكه هر دوي اين واگذاري‌ها كه اولي متعلق به سازمان خصوصي‌سازي و دومي از دارايي‌هاي تامين اجتماعي بود با موفقيت به سرانجام نرسيد و معامله به راندهاي بعدي كشيده شد.
از نگاه برخي فعالان بازار سرمايه دليل اين عرضه‌ها در نامناسب‌ترين موقعيت‌هاي زماني، ماهي گيري از آب گل آلود تلقي شده و معتقدند براي اينكه ذهن فعالان بازار را از قيمت اعلام شده سهام منحرف كنند بدترين زمان ممكن براي عرضه را در نظر ميگيرند.
قيمت‌گذاري بدون در نظر گرفتن ارزش واقعي سهم
در خصوص نحوه قيمت‌گذاري سهام اين شركتها ميتوان گفت: در هر دو مورد قيمت مد نظر فروشنده با خريداران تفاوت زيادي داشت و همين موضوع موجب شد معامله در دور اول رقابت نهايي نشود و رقابت به دور دوم كشيده شود
تعيين قيمت بيشتر از ارزش ذاتي سهم نيز گوياي اين موضوع است كه مديران سازمان خصوصي سازي و تامين اجتماعي بدون در نظر گرفتن هوش اقتصادي و اجتماعي فعالان بازار سرمايه با تصميمات نسنجيده، موقعيت اين شركتها را در بازار با مخاطره روبرو ميكنند.
از آنجا كه سهامداران بر اساس اطلاعات قبلي خود در تالارخريد شركت ميكنند، قيمت خاصي را براي سهام آن شركت مناسب مي‌دانند، همين موضوع موجب ايجاد تفاوت قيمت بين قيمت مد نظر خريدار و فروشنده مي‌شود.
مانند اتفاقي كه در خصوص عرضه سهام هلدينگ خليج فارس و تاپيكو روي داد. به طوري كه در جريان عرضه اوليه هلدينگ خليج فارس محدوده قيمت 500 توماني از نظر سهامداران مناسب بود اما سازمان خصوصي‌سازي روي قيمت 925 تومان اصرار داشت و همين موضوع موجب شد تا تعداد قانوني سهم به فروش نرسيده و به تعبير بهتر معامله ابطال شود. البته در دومين مرحله عرضه بازهم اختلاف نظر خرداران و فروشنده بر سر قيمت موجب شد تا معامله بعد از زمان قانوني و در وقت اضافه و قيمت وسط به انجام برسد.
در خصوص عرضه سهام تاپيكو هم درست همين اتفاق تكرار شد به طوري كه تفاوت 50 توماني كه بين قيمت مد نظر خريدار و فروشنده وجود داشت در نهايت اين عرضه را هم به سرنوشت هلدينگ خليج فارس در دور اول رقابت دچار كرد. اما در دور دوم عرضه با بهبود شرايط سياسي كشور از طرفي و ايجاد اميدواري و خوشبيني به بازار در بين سهامداران بدون كاهش قيمت هر سهم با قيمت 350 تومان معامله شد.
روش واگذاري بزرگترين معضل عرضه‌هاي بزرگ
يكي ديگر از ايرادات وارد به نحوه واگذاري‌هاي اوليه سهام شركتها روش عرضه بر اساس حراج است. پيش از اين كارشناسان و فعالان بازار سرمايه در خصوص تغيير روش عرضه اوليه از روش حراج به روش ثبت دفتري بارها و بارها به سازمان خصوصي سازي متذكر شده‌اند. روندي كه سالهاست در كشورهاي پيشرفته در پيش گرفته‌اند تا چنين اتفاقي براي سهام‌هاي جديدي كه روانه بورس تهران مي‌شود روي ندهد.
لزوم تغيير در روش عرضه اوليه ضروري به نظر مي‌رسد چرا كه با روش ثبت دفتري و كشف قيمت بر اساس گزارش‌هاي ارزش‌گذاري كه پيش از آن تهيه مي‌شود ميتوان مشكل را حل كرد.
بر اساس آنچه كه كارشناسان به عنوان روش ثبت دفتري عنوان ميكنند، يك شركت تامين سرمايه كليه گزارش‌هاي ارزش‌گذاري شركت مورد عرضه را از قبل تهيه كرده و با آماده كردن جزئيات موثر در تعيين محدوده قيمت به عنوان ملاكي براي تصميم‌گيري در خصوص اين سهم در نظر ميگيرد.
در اين روش عرضه اوليه، سرمايه گذاران و فعالان بورس تهران از قيمت تعيين شده براي سهم آگاهي يافته و با شناخت كامل روي سهم بازاريابي ميكنند و ميتوان انتظار داشت ديگر اختلاف قيمت بين فروشنده و خريدار نميتواند عاملي براي ناموفق بودن عرضه شود.
همچنين با توجه به اينكه از حدود يك ماه قبل قيمت مشخص شده و بازاريابي هم براي آن شروع شده است شركت تامين سرمايه كه در عين حال تعهد پذيره نويسي را هم بر عهده دارد درخواهد يافت كه آيا اين قيمت براي سهم ارزنده است يا خير؟
در اين ميان به دليل وجود تعهد براي بازخريد، قيمت هم به صورتي اعلام مي‌شود كه استقبال از خريد سهم روي بدهد به تعبير بهتر سهم روي دست مشتري باقي نماند.
همچنين در صورت اشتباه قيمت‌گذاري سهم و ثبت كم يا زياد سفارشها در دفتر ثبت سفارشها مكانيزمي پيش‌بيني شده كه قيمت پيشنهادي فروشِ مشاور عرضه‌كننده مي‌تواند تا 10 درصد مثبت يا منفي تغيير كنند. در اين روش با توجه به اينكه همه فعالين بازار وقت و اطلاعات كافي براي تحليل گذشته و آينده سهم دارند درصد بسيار كمي وجود دارد كه عرضه با شكست مواجه شود و اين اتفاق دوباره تكرار شود
اما معلوم نيست به چه دليل مسئولان و متوليان واگذاري شركتها علاقه‌اي به اين روش موفق بورسهاي معتبر دنيا نداشته و بدون در نظر گرفتن تجربيات تلخ قبلي هربار مرتكب همان اشتباهات ميشوند.
